Với ông bà, cha mẹ chúng ta, Bàn thờ gia tiên gần như là điều hiển nhiên. Có nhà là phải có bàn thờ. Không lập bàn thờ dễ bị xem là “thiếu trước thiếu sau”, thậm chí là bất hiếu.
Trong xã hội nông nghiệp xưa, nhiều thế hệ cùng sống chung dưới một mái nhà. Bàn thờ khi ấy không chỉ để thờ cúng, mà còn là nơi giữ nếp gia phong. Mỗi dịp giỗ chạp, con cháu tụ họp, nhắc lại chuyện cũ, nhắc nhau sống cho phải đạo.
Nếu nhìn từ góc độ này, bàn thờ gia tiên không đơn thuần là tín ngưỡng, mà là một cơ chế gìn giữ gia đình và đạo hiếu. Không có bàn thờ, sợi dây kết nối đó dễ bị lỏng dần.
Nhưng trong xã hội hiện đại, có còn “bắt buộc” không?
Đây là lúc mọi thứ bắt đầu khác đi.
Ngày nay, nhiều người trẻ sống độc lập, ở nhà thuê, chung cư nhỏ, thậm chí sống và làm việc ở nước ngoài. Điều kiện không gian, thời gian, lối sống đều thay đổi. Việc lập bàn thờ gia tiên vì thế không còn dễ dàng như trước.
Thực tế, không ít gia đình trẻ chọn không lập bàn thờ riêng. Có người gửi việc thờ cúng về nhà cha mẹ ở quê, có người đơn giản là giữ trong lòng sự tưởng nhớ, không biểu hiện bằng hình thức.
Vậy làm vậy có sai không?
Theo tôi, không hẳn.
Bởi nếu hiểu sâu, điều quan trọng nhất của việc thờ cúng không nằm ở cái bàn, mà nằm ở thái độ sống. Một người hàng năm về giỗ ông bà, quan tâm cha mẹ, sống đàng hoàng – khó có thể gọi là vô tâm chỉ vì họ không đặt bàn thờ trong căn hộ 40m².
Bàn thờ gia tiên: hình thức hay giá trị?
Câu hỏi then chốt mà nhiều người né tránh là: chúng ta đang giữ bàn thờ vì đức tin thật, hay vì sợ bị đánh giá?
Có nhà bàn thờ rất to, rất đẹp, nhưng cả năm không thắp một nén hương. Ngược lại, có người chỉ đặt một góc nhỏ, giản dị, nhưng mỗi dịp lễ Tết đều thành tâm tưởng nhớ.
Từ trải nghiệm cá nhân, tôi thấy bàn thờ gia tiên không bắt buộc về mặt hình thức, nhưng khó thay thế về mặt tinh thần. Giữa cuộc sống gấp gáp, có một không gian – dù nhỏ – để ngồi xuống, nhớ về nguồn cội, thực ra là điều rất đáng quý.
Nếu không lập bàn thờ gia tiên thì có “ổn” không?
Nhiều người hỏi thẳng: “Không có bàn thờ gia tiên có ảnh hưởng gì không?”
Nếu nói theo quan điểm truyền thống, chắc chắn sẽ có người không đồng ý. Nhưng nếu nhìn theo thực tế hiện đại, câu trả lời phụ thuộc vào cách bạn bù đắp điều đó.
Bạn có còn nhớ ngày giỗ ông bà?
Bạn có còn dạy con về cội nguồn gia đình?
Bạn có giữ sự tôn trọng với cha mẹ khi còn sống?
Nếu tất cả những điều đó vẫn được duy trì, thì việc không có bàn thờ vật lý không đồng nghĩa với mất gốc.
Vậy, nên chọn như thế nào cho phù hợp?
Theo tôi, không nên tranh luận đúng – sai một cách cứng nhắc. Thay vào đó, hãy tự hỏi:
- Điều kiện sống của mình có cho phép lập bàn thờ hay không?
- Mình có thực sự hiểu ý nghĩa của thờ cúng, hay chỉ làm cho “đủ lễ”?
- Gia đình hai bên mong muốn điều gì?
Có những gia đình chọn giải pháp dung hòa: bàn thờ nhỏ, tối giản, hoặc thờ chung với bàn thờ Phật. Có người chưa lập bàn thờ, nhưng dự định khi ổn định hơn sẽ làm. Tất cả đều là những lựa chọn đáng tôn trọng.
Góc nhìn cá nhân: bắt buộc hay tự nguyện?
Nếu hỏi riêng tôi, câu trả lời là: bàn thờ gia tiên không nên là nghĩa vụ ép buộc, nhưng là một giá trị nên được nuôi dưỡng.
Khi còn trẻ, ta có thể thấy nó rườm rà. Nhưng khi đủ trải nghiệm, đủ va vấp, ta sẽ hiểu vì sao ông bà luôn dặn: “Có thờ có thiêng.”
Không phải vì sợ hãi, mà vì đó là cách để con người nhớ mình đến từ đâu.
Lời kết
Vậy rốt cuộc, bàn thờ gia tiên có bắt buộc không?
Về pháp lý hay xã hội – không.
Về văn hóa và chiều sâu tinh thần – rất khó để thay thế.
Nếu bạn có điều kiện và sự sẵn sàng, hãy lập bàn thờ bằng sự hiểu và lòng thành.
Còn nếu chưa, hãy ít nhất giữ trong lòng một nơi để nhớ về ông bà, tổ tiên.
Bởi suy cho cùng, thờ cúng không nằm ở cái bàn, mà nằm ở cách chúng ta sống mỗi ngày.
